Mijn aannemer is failliet: de stappen, uw rechten, en wat het register zegt

Een faillissement is geen praatje op de werf: het is een vonnis van de ondernemingsrechtbank, dat een of meer curatoren en een rechter-commissaris aanstelt. Zolang dat vonnis niet bestaat, is een onbereikbaar bedrijf een onbereikbaar bedrijf, wat een ander probleem is en anders wordt geregeld.

Het vonnis wordt op drie manieren openbaar. Uittreksels ervan worden gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad; het volledige dossier leeft in het Centraal Register Solvabiliteit, RegSol, het elektronische platform van de faillissementen en de gerechtelijke reorganisaties; en de curator schrijft de schuldeisers aan die hij kent, wat veronderstelt dat het bedrijf u in zijn boeken had ingeschreven.

De Kruispuntbank van Ondernemingen neemt de informatie over als rechtstoestand, een veld dat losstaat van de status "actief" of "stopgezet". Twee vermeldingen lijken op elkaar en zeggen het omgekeerde van elkaar: de opening van een faillissement is een begin, de sluiting van een faillissement is een einde. De datum naast de vermelding is dus even belangrijk als de vermelding zelf.

Vanaf het vonnis beheert de curator de goederen van het bedrijf, gaat hij het passief na, verzilvert hij de activa en betaalt hij de schuldeisers in de volgorde van hun eventuele voorrechten. De FOD Economie zegt het onomwonden vanuit de klant bekeken: de betalingen aan het bedrijf houden op, en elke betaling gebeurt uitsluitend aan de curator.

Het faillissement brengt niet de automatische ontbinding van het contract mee. De FOD Economie beschrijft de stappen in deze volgorde: eerst bij de curator nagaan of hij het contract wil voortzetten, vóór u een beroep doet op een ander bedrijf. Een werf die te snel wordt overgenomen, kan twee keer worden betaald.

De aangifte van schuldvordering wordt elektronisch ingediend in RegSol, uiterlijk op de dag die het vonnis van faillietverklaring bepaalt. Het is het vonnis zelf dat die datum vastlegt, binnen een termijn die het Wetboek van economisch recht op dertig dagen na de uitspraak plafonneert. U voegt er de titels bij waarop de schuldvordering steunt: het contract of de ondertekende offerte, de facturen, de betalingsbewijzen.

De curator betaalt niet in volgorde van binnenkomst maar in de volgorde die de wet bepaalt. Een particulier die een voorschot heeft betaald, heeft in beginsel geen enkele zekerheid: zijn schuldvordering is chirografair, dat wil zeggen gewoon. De FOD Economie schrijft het zo: de terugbetaling van een voorschot kan pas gebeuren na de betaling van de bevoorrechte schuldeisers.

Wat na hen overblijft, hangt af van wat de vereffening opbrengt, en het gebeurt dat het actief zelfs de kosten van de procedure niet dekt — de rechtbank spreekt dan de sluiting uit zonder verdeling. Dat is de reden waarom een hoog voorschot dat bij de ondertekening wordt betaald, bij een faillissement de meest blootgestelde som van het contract is.

Is de aangiftetermijn verstreken, dan is daarom nog niet alles verloren: een laattijdige schuldeiser kan de opname van zijn schuldvordering nog vragen tot één jaar na het vonnis van faillietverklaring, zonder de reeds bevolen verdelingen in vraag te kunnen stellen. Na dat jaar is hij vervallen tegenover de boedel. Aangeven doet niet betalen; niet aangeven zet buitenspel.

De eerste is de Wet Breyne, die onder meer een aannemingsovereenkomst voor de bouw, een verkoop op plan of een sleutel-op-de-deurcontract voor een woning regelt, wanneer de toekomstige eigenaar geld betaalt vóór de volledige voltooiing van de werken. Zij voorziet in een verplichte financiële waarborg die speelt bij niet-uitvoering door het bedrijf, waarbij het faillissement het voorbeeld is dat de FOD Economie zelf aanhaalt.

Nog moet de wet van toepassing zijn, en daar vallen veel werven buiten het kader: zij geldt niet wanneer de eigenaar afzonderlijke contracten sluit met meerdere aannemers — een voor de ruwbouw, een voor het dak, een voor de verwarming — noch voor werken in een woning die hij al bezat. De gewone renovatie valt meestal onder dat tweede geval.

De tweede uitzondering is de verplichte verzekering van de tienjarige aansprakelijkheid, beschreven in de gids over insolventie: zij wordt afgesloten bij een verzekeraar, en het is de verzekeraar die gehouden blijft wanneer het bedrijf verdwijnt. Het attest dat vóór het begin van de werken wordt afgeleverd, draagt de naam van de maatschappij en het polisnummer; bewaard blijft het jaren later nog bruikbaar.

Achteraf komt de vraag altijd terug: was het te zien? Soms wel, in de vorm van data. Een gerechtelijke reorganisatie die geopend en weer gesloten werd, een zetelwijziging, de stopzetting van een vestigingseenheid, een laattijdige neerlegging van de jaarrekeningen bij de Balanscentrale van de Nationale Bank: dat zijn gedateerde, openbare en gratis feiten, die de gidsen van deze site een voor een leren lezen.

Maar geen enkel Belgisch register kondigt een komend faillissement aan. De KBO bevat geen kaspositie, geen orderboek en geen betalingsachterstand bij leveranciers; RegSol gaat pas open op het ogenblik van het vonnis, dus te laat voor het voorschot. Het ontbreken van een nadelig signaal vóór de ondertekening was geen leesfout: het was de werkelijke toestand van de bron op die datum.

Dat is ook wat Domara wel en niet kan doen. De dienst rapporteert wat een officiële bron zei, met de datum erbij, en houdt daar op: hij voorspelt geen enkel falen, geeft geen enkel bedrijf een score, en een getoonde rechtstoestand is nooit een oordeel over de mensen die erachter zitten.