Voorschot aan een aannemer: hoeveel, wanneer, en wat gebeurt ermee bij een faillissement?

De richtsnoeren die de FOD Economie voor renovatiebedrijven publiceert, zeggen het in één zin: het bedrijf is vrij om al dan niet een voorschot te vragen. Het voorschot is dus geen formaliteit die de wet oplegt, maar een clausule waarover vóór de ondertekening wordt onderhandeld, net als over de prijs en de termijn.

Voor gewone renovatiewerken legt geen enkele tekst een percentage vast. De vraag "hoeveel?" heeft geen wettelijk antwoord: zij heeft een contractueel antwoord, dat vóór de ondertekening in de offerte staat, of dat er niet in staat.

De FOD Economie beveelt trouwens aan dat de offerte het bedrag van het voorschot en de modaliteiten van de tussentijdse betalingen vermeldt. Een offerte die over die twee punten zwijgt, laat de verdeling van de betalingen later beslissen, wanneer de werf al begonnen is.

De betaling van een voorschot door een consument doet een precieze verplichting ontstaan: het bedrijf moet een bestelbon opmaken, krachtens artikel VI.88 van het Wetboek van economisch recht. Wordt geen voorschot gevraagd, dan is dat document niet vereist — het is wel degelijk de betaling die het verplicht maakt.

De bestelbon moet minstens de naam, het adres en het ondernemingsnummer vermelden, de datum en het volgnummer, een beschrijving waarmee het goed of de dienst kan worden geïdentificeerd, de eenheidsprijs, de hoeveelheid en de totale prijs, het bedrag van het betaalde voorschot, het nog te betalen bedrag, de datum of de termijn van levering, en de handtekening. Een offerte kan als bestelbon gelden als zij al die vermeldingen bevat.

Twee van die vermeldingen doen al het werk: het nog te betalen bedrag en de termijn. Zij maken van een betaling een schriftelijke en gedateerde verbintenis, en dat is precies wat ontbreekt wanneer een voorschot wordt overhandigd tegen een eenvoudige mondelinge bevestiging.

De checklist van de geïnformeerde bouwer, gepubliceerd door de FOD Economie, beschrijft de omgekeerde structuur van het hoge forfaitaire voorschot: een schriftelijk contract met duidelijke afspraken over de betaling, en vervolgens betalingen naarmate de werken vorderen, na ontvangst van de facturen. Zij nodigt er ook toe uit om vóór elke betaling de juistheid van het rekeningnummer van de begunstigde na te gaan.

Hetzelfde document raadt aan voorschotten te vermijden die te hoog lijken en er uitleg over te vragen, zonder zich onder druk te laten zetten. Het wijst op een grensgeval: een clausule die een voorschot van 100 % eist vóór de installatie of de uitvoering van de werken, wat neerkomt op de volledige betaling van de prijs vóór enige prestatie en betwist kan worden door zich op het onrechtmatige karakter ervan te beroepen.

Daar komt een regel bij die geldt ongeacht de overeengekomen kalender: binnen eenzelfde contract is het verboden meer dan 3.000 euro in contanten te betalen, en voor elke betaling in contanten vraagt u een betalingsbewijs.

Wanneer het faillissement is uitgesproken, gaan de betalingen niet meer naar het bedrijf: zij moeten uitsluitend aan de curator gebeuren. Het contract wordt daarom niet vernietigd, en de stap die de FOD Economie beschrijft bestaat erin de curator te vragen of hij de werken wil voortzetten, vóór u een ander bedrijf zoekt.

Voor het reeds betaalde geld is de regel duidelijk: de terugbetaling van het voorschot kan pas gebeuren na de betaling van de bevoorrechte schuldeisers. Een particuliere klant heeft geen voorrecht, hij is een gewone schuldeiser, en wat hem toekomt hangt af van wat de vereffening overlaat zodra de eerdere rangen zijn bediend.

Er bestaat een uitzondering voor projecten die onder de Wet Breyne vallen — de bouw of de aankoop op plan van een sleutel-op-de-deurwoning: wanneer de werken op het ogenblik van het faillissement niet af zijn, kan een financiële waarborg worden ingeroepen. Die regeling heeft hier haar eigen gids, omdat zij niet van toepassing is op een gewone renovatie.

De checklist van de FOD Economie verwijst eerst naar het ondernemingsnummer op de offerte, en daarna naar de openbare raadpleging van de Kruispuntbank van Ondernemingen. Daar leest u of het bedrijf ingeschreven is, welke activiteiten het heeft aangegeven, en wat de rubriek "rechtstoestand" aangeeft: de vermelding "opening van faillissement" verschijnt daar wanneer een procedure loopt.

Het tweede vermelde register is het openbare instrument om de inhoudingsplicht te controleren, dat de fiscale schulden en de sociale schulden van een bedrijf apart aangeeft. Het antwoord is groen of rood, en van de raadpleging kan een attest worden verkregen — wat een gedateerd spoor oplevert van wat het register die dag zei.

Geen van die raadplegingen maakt een voorschot recupereerbaar. Zij zeggen wat een register op een datum toonde, niet wat het bedrijf over zes maanden zal zijn, en een gunstig antwoord is geen waarborg over de werf die nog moet komen. Wat de blootstelling beperkt is niet de controle zelf: het is wat in het contract geschreven blijft staan, en wat nog niet betaald is.