Toegang tot het beroep in de bouw: drie Gewesten, drie regelingen

Het historische kader staat in de programmawet van 10 februari 1998 tot bevordering van het zelfstandig ondernemerschap. Zij stelde twee onderscheiden eisen, die vaak worden verward: enerzijds basiskennis bedrijfsbeheer, gevraagd aan wie zich als zelfstandige vestigde; anderzijds een beroepsbekwaamheid, enkel geëist voor een lijst van gereglementeerde beroepen.

Voor de bouw komt die lijst uit het koninklijk besluit van 29 januari 2007 betreffende de beroepsbekwaamheid. Het dekt negen groepen van activiteiten: de ruwbouw; het stukadoor-, cementeer- en dekvloerwerk; het tegel-, marmer- en natuursteenwerk; het dak- en waterdichtingswerk; het schrijnwerk en de glazenmakerij; de afwerking; de installatie van centrale verwarming, klimaatregeling, gas en sanitair; de elektrotechnische activiteiten; en de algemene aanneming.

Het bewijs werd geleverd door een titel, door voldoende beroepspraktijk, of door te slagen voor het examen van de centrale examencommissie. De basistekst is federaal gebleven, maar de opheffingen en de aanpassingen ervan zijn voortaan gewestelijk: dat verklaart waarom hetzelfde koninklijk besluit van 2007 in het ene Gewest dood is en in de twee andere nog altijd leeft.

Een Vlaams decreet van 18 mei 2018 heeft de wettelijke bepalingen over de basiskennis bedrijfsbeheer opgeheven, met ingang van 1 september 2018. Vanaf die datum vroeg een inschrijving in het Vlaamse Gewest geen attest bedrijfsbeheer meer.

De beroepsbekwaamheid van de bouwberoepen volgde wat later: het koninklijk besluit van 29 januari 2007 werd voor het Vlaamse Gewest opgeheven door een besluit van de Vlaamse Regering van 19 oktober 2018, met ingang van 1 januari 2019. Sinds die datum moet geen enkele titel en geen enkele beroepspraktijk worden voorgelegd om in Vlaanderen een activiteit van dakwerker, stukadoor of algemeen aannemer te openen.

Wat verdwenen is, is een toegangsvoorwaarde, niet de aansprakelijkheid van de aannemer tegenover zijn klant, die door het contract en door de andere regels op de werf beheerst blijft. Een Vlaams bedrijf dat na 2019 is ingeschreven, heeft dus nooit een diploma moeten tonen bij de start, en zijn openbare dossier bevat er geen.

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is de verplichting om basiskennis bedrijfsbeheer te bewijzen op 15 januari 2024 afgeschaft. Op 1 april 2024 werd de verplichting om beroepsbekwaamheid aan te tonen opgeheven voor slechts vijf activiteiten — groothandelaar in vlees, droogkuis, pedicure, massage, tandtechnicus —, waarvan er geen enkele tot de bouw behoort.

De beroepsbekwaamheden blijven in Brussel dus vereist voor vier groepen van beroepen: de voeding, de bouw, de voertuigen en de persoonsverzorging. Voor de bouw neemt de Brusselse lijst de activiteiten van het besluit van 2007 over, van de ruwbouw tot de algemene aanneming, via het dakwerk, de verwarming en de elektrotechniek.

De inschrijving in de Kruispuntbank van Ondernemingen via een erkend ondernemingsloket blijft in alle gevallen verplicht. Voor de nog gereglementeerde activiteiten wordt de bekwaamheid bewezen door een diploma, door de beroepservaring, of door voor een centrale examencommissie te verschijnen.

In het Waalse Gewest is de verplichting om over basiskennis bedrijfsbeheer te beschikken om een zelfstandige activiteit uit te oefenen, afgeschaft vanaf 1 oktober 2025. De reden die de Waalse Regering aankondigt, is dat het ging om een wetgeving die achterhaald was geraakt en de toegang tot het beroep beperkte zonder werkelijk effect, met name inzake de preventie van faillissementen.

De beroepsbekwaamheden die eigen zijn aan bepaalde beroepen worden wel behouden: de Waalse Regering vermeldt uitdrukkelijk de dakwerkers en de verwarmingsinstallateurs, naast de restaurateurs en de bakkers-banketbakkers. Het koninklijk besluit van 2007 blijft van toepassing in het Waalse Gewest, waar het is gewijzigd door een besluit van de Waalse Regering van 4 december 2025, in werking getreden op 17 januari 2026.

Met andere woorden: de Waalse hervorming heeft de voorwaarde weggenomen die iedereen aanging, en die behouden die de beroepen aangaat. De negen groepen van activiteiten van 2007 blijven het Waalse raster, en de centrale examencommissie blijft de weg voor wie geen titel en geen voldoende beroepspraktijk heeft.

Een inschrijving in de Kruispuntbank van Ondernemingen is een administratief feit. Het ondernemingsloket gaat na wat het Gewest op het ogenblik van de inschrijving eist, en schrijft daarna het bedrijf en zijn activiteiten in; het ondernemingsnummer bevestigt een vervulde formaliteit, nooit een vakmanschap dat op een werf is vastgesteld.

Welke regeling van toepassing is geweest, hangt van twee dingen af: het Gewest en het jaar. Een dakwerkbedrijf dat in 2021 in Vlaanderen is ingeschreven, heeft niets moeten bewijzen; dezelfde activiteit die datzelfde jaar in Brussel of in Wallonië is ingeschreven wel. Die voorwaarden gelden bij de start en zijn niet terug te lezen in de openbare gegevens: de KBO publiceert de titel, de ervaring of het examen niet die het dossier hebben geopend.

En daar waar een bekwaamheid is bewezen, is zij door een persoon bewezen, op een datum. Die persoon kan het bedrijf verlaten hebben, en de werf kan door anderen worden uitgevoerd. Daarom toont deze site gedateerde feiten — bestaan, status, btw-plicht, insolventieprocedure, aangegeven activiteiten — en trekt zij er geen enkel oordeel over vakbekwaamheid uit, zoals de gidsen over het KBO-uittreksel en over de erkenning in herinnering brengen.